Ruimtetelescoop Euclid heeft een record gebroken: astronomen presenteren vandaag de grootste en meest detailrijke foto in zichtbaar licht die ooit is gemaakt van het hart van de Melkweg. Op de gigantische opname zijn meer dan 60 miljoen sterren te zien — een dataset die nieuwe mogelijkheden opent voor het opsporen van exoplaneten via zwaartekrachtlenzen.
Een blik in het drukste deel van ons sterrenstelsel
Het centrum van de Melkweg, op zo’n 26.000 lichtjaar afstand in het sterrenbeeld Boogschutter, is een extreem dichtbevolkte regio. Honderden miljarden sterren vormen samen een gebied dat zo vol zit, dat telescopen moeite hebben om individuele sterren te onderscheiden.
Op 23 maart 2025 richtte ESA’s Euclid zijn blik op dit complexe gebied. Het resultaat: een mozaïek van negen opnames, samen goed voor 6 gigapixels — ruim honderd keer de resolutie van een moderne smartphonefoto. De beelden tonen niet alleen sterren, maar ook gaswolken, sterrenhopen en structuren die normaal verborgen blijven.
Microlensing: natuurlijke vergrootglazen in de ruimte
Het centrum van de Melkweg is een ideale plek om te zoeken naar exoplaneten via microlensing. Deze techniek maakt gebruik van een toevallige uitlijning van twee sterren: een voorgrondster buigt het licht van een achtergrondster af en fungeert als een kosmisch vergrootglas.
Draait er een planeet om de voorgrondster, dan veroorzaakt die subtiele verstoringen in het afgebogen licht — precies het signaal waar astronomen naar zoeken.
Omdat er in dit gebied zó veel sterren staan, is de kans op zo’n uitlijning relatief groot: ongeveer één op de miljoen.
Waarom Euclid hierin uitblinkt
Euclid is ontworpen om de structuur van het heelal in kaart te brengen, maar blijkt ook een krachtig instrument voor onderzoek binnen onze eigen Melkweg. De telescoop combineert:
- de scherpte van een ruimtetelescoop zoals Hubble
- een gezichtsveld dat 270 keer groter is dan dat van Hubble
- de mogelijkheid om zwakke sterren te detecteren die vanaf de aarde onzichtbaar blijven
Hoewel de Euclid‑observatie slechts 26 uur duurde en geen nieuwe microlensing‑gebeurtenissen opleverde, zijn de beelden van grote waarde. Ze helpen bij het analyseren van eerdere waarnemingen én bij toekomstige campagnes. Astronomen verwachten dat de dataset zal bijdragen aan het bepalen van de massa van ongeveer 60 eerder ontdekte exoplaneten in dit gebied.
Vooruitblik: NASA’s Roman‑telescoop
Later deze zomer lanceert NASA de Roman Space Telescope, die zich specifiek richt op het centrum van de Melkweg om exoplaneten via microlensing op te sporen.
Volgens onderzoeker Natalia Rektsini (Institut d’Astrophysique de Paris) vormt Euclid daarbij een cruciale basis:
Euclid heeft alle sterren vastgelegd die betrokken zullen zijn bij toekomstige lensgebeurtenissen — nog vóórdat de uitlijning plaatsvindt. Hierdoor kunnen astronomen de beweging van sterren nauwkeurig volgen en zo het bestaan én de massa van planeten bevestigen.
Onbevooroordeelde planeetjagers
Microlensing is een van de weinige technieken die ook kleine, koude planeten kan opsporen, ver van hun ster. Dat maakt de methode een waardevolle aanvulling op planeetovergangen, die vooral grote en hete exoplaneten opleveren.
“Microlensing is onbevooroordeeld — we zien alles wat er is,” aldus Rektsini.
Een dataset voor de toekomst
Hoogleraar Koen Kuijken (Universiteit Leiden) benadrukt de unieke waarde van de nieuwe beelden:
Euclid combineert de scherpte van een grote ruimtetelescoop met de kracht van breedbeeldfotografie. Daardoor ontstaat een dataset die niet alleen planetenonderzoek vooruithelpt, maar ook inzicht geeft in de bewegingen en het ontstaan van sterren in het hart van de Melkweg.
